DAM, Co van

Jacobus Johannes
van
Dam
Geboren:
Amsterdam
21 augustus 1914
Levensbeschrijving: 

Op 13 september 1933, toen Co van Dam net negentien jaar oud was trouwde hij met de zeventienjarige Aafje van der Valk. Drie jaar later hadden ze drie kinderen. Co was taxichauffeur en kort na het huwelijk werkloos geworden. Het jonge gezin verhuisde iedere drie à vier maanden naar een andere woning. In de dertigerjaren crisistijd in Amsterdam kwam dit veel voor. Er was, kwantitatief, geen woningnood dus huisbazen gaven de woningen vaak de eerste weken vrij van huur en soms gratis een nieuw behangetje. De bezittingen van een werkloze familie pasten op een handkar dus veel rompslomp gaf zo’n verhuizing niet.

Januari 1937 vertrok Co plotseling naar Spanje, zijn vriend en naamgenoot Co Roelofs achterna die een paar weken eerder was vertrokken. Zijn vader, gepensioneerd onderofficier van de Koninklijke Nederlands-Indische Marechaussee, verklaarde later bij de politie dat Co uit balorigheid was weggegaan. Zijn vrouw zei in een verklaring bij de politie dat de werkloosheid van Co veel  onenigheid gaf, haar man had een moeilijk en wispelturig karakter. Ze zei dat als hij terugkwam ze onmiddellijk van hem wilde scheiden vanwege kwaadwillige verlating. Omdat ze met hem getrouwd was, zou ze eveneens haar Nederlanderschap verliezen ten  gevolge van de vreemde krijgsdienst van Co. En dan had ze geen recht meer op bijstand voor zichzelf en haar kinderen.

Co was aanvankelijk hospik bij het 1ste bataljon van de 11de Internationale Brigade. Al vrij snel deserteerde hij en werd hiervoor gestraft. Na zijn straf kwam hij terug bij zijn legereenheid. Co nam hierna deel aan alle belangrijke gevechten van de 11de Brigade in 1937 en 1938: Guadalajara, Brunete, Belchite en Teruel. Hij werd nu beschouwd als een moedig soldaat en actief communist. In 1938 werd hij net als veel betrouwbare kameraden toegelaten tot de Spaanse communistische partij (PCE). Toch stond hij 26 maart 1938 samen met zijn vriend Co Roelofs voor de deur van het Nederlandse Consulaat in Barcelona. Ze waren vanuit het hoofdkwartier van de Internationale Brigades te Albacete gedeserteerd. De consul gaf ze geen nieuwe papieren maar wel ieder 100 pesetas om burgerkleren te kopen en met een Franse vrachtwagen de grens te bereiken. Co Roelofs trouwde in 1939 met Johanna Catharina van Dam, de vier jaar jongere zuster van Co. Van Co van Dam ontbreekt tot vandaag de dag elk spoor.

Bronnen: 
  • Stadsarchief Amsterdam
  • Nationaal Archief 2.09.22, Ministerie van Justitie, 1914-1940 (Geheim Archief), inventarisnr 16810
  • Nationaal Archief, Den Haag, Ministerie van Justitie: Archiefbescheiden betreffende Oud-Spanjestrijders, nummer toegang 2.09.99, inventarisnummer 189
  • Archief Internationale Brigaden, Moskou, RGASPI F.545-Op.6-D.404-L.16
  • Archief Internationale Brigaden, Moskou, RGASPI F. 545-Op.6-D.405
Auteur: 
Ton Hegeraad
Laatst gewijzigd: 
30-08-2017
Overige gegevens
Sekse: 
man
Beroep: 
Chauffeur
Functie: 
Verpleger, Chauffeur
Adres: 
2e Nassaustraat 15
Woonplaats: 
Amsterdam
Datum vertrek Nederland/aankomst Spanje: 
00-01-1937
Nederlanderschap afgenomen: 
ja
Vader: 
Jan Gerrit van Dam
Beroep vader: 
Onderofficier KNIL
Moeder: 
Johanna Catharina Wilders
Datum getrouwd: 
13-09-1933
Partner: 
Aafje van der Valk
Kinderen: 
3 kinderen