KLATSER, Leo

Leo
Klatser
Geboren:
Amsterdam
1 september 1916
Overleden:
Amsterdam
12 oktober 2000
Levensbeschrijving: 

Leo Klatser was de zoon van Meijer Jacob Klatser en Antonia Janssen, In 1920 werd zijn zusje Nora geboren, Zijn moeder overleed in 1934 in het kraambed samen met de baby. Vader (door iedereen Louis genoemd) was eerst diamantslijper, later gemeentearbeider, was afkomstig uit een groot joods gezin, waarvan alle kinderen het geloof vaarwel zegden.

Leo bezocht na de lagere school twee jaar vervolgonderwijs en daarna de handelsavondschool. Na een paar jaar als kantoorbediende te hebben gewerkt werd hij al op zijn zestiende jaar ontslagen en werd leerling-journalist bij het linkse Volksdagblad waar ook Gerard van ’t Reve (pseudoniem Vanter) werkte. Leo was bevriend met onder andere Emiel van Moerkerken, waarmee hij experimenteerde met films en foto’s.

In mei 1937 vertrekt hij samen met Theo Gerritsen en Jan Vroom, alle drie lid van de CPN, via Parijs, Lyon en Marseille naar Spanje om deel te nemen aan de strijd tegen de fascisten. Door contacten in Nederland met voor het fascisme uit Duitsland gevluchte communisten en joden, was bekend wat het zou betekenen als Hitler zijn plannen kon doorzetten.

Net als alle andere internationale vrijwilligers kreeg hij een opleiding in Albacete. Na een korte tijd aan het front rond Madrid gaat hij terug naar Albacete om als fotograaf te werken.

Hij diende in de kaderdienst van de Internationale Brigades, afdeling 2 van de Generale Staf van de XIde Brigade, 3de Artilleriegroep van het 8ste Legerkorps. Hij was betrokken bij gevechten om Madrid, Brunete, Lopera, Aqua Dulce-kust en Granada, waar hij zich eind 1938 bevond toen de Internationale Brigades werden ontbonden en via Barcelona werden teruggetrokken.

Leo verliet Spanje op 19 januari 1939 via Barcelona en kwam terecht in het vluchtelingenkamp op het strand van Argeles in Frankrijk, Daar belandde hij ziek in het Militaire Hospitaal en keerde per trein terug naar Amsterdam, waar hij op 10 maart 1939 aankwam om in een ziekenhuis te herstellen.

In de brieven aan zijn zuster vertelt hij ook over andere Nederlanders die in Spanje waren zoals Dick en Rudi Polak. 

Bij terugkeer in Nederland was hij statenloos. Dat verhinderde hem niet om actief te zijn in het verzet. Na een korte gevangenschap op de Weteringschans in Amsterdam, vertrok hij langs allerlei omwegen met de bedoeling om via Spanje en Portugal naar Engeland te gaan. In Toulouse werd hij gearresteerd en kwam weer in gevangenschap. Via Compiegne belandde hij op 16 december 1943 in het concentratiekamp Buchenwald, waar hij tot de bevrijding van het kamp op 11 april 1945 bleef. 

Na zijn terugkeer in Nederland werkte hij op allerlei terreinen, maar hij kwam moeilijk aan de slag. Hij kreeg al snel moeilijkheden met de CPN en verliet die partij. Door zijn politieke standpunten en door zijn veelzijdigheid, (hij fotografeerde, schreef gedichten en artikelen, tekende en sprak veel talen) was hij niet gemakkelijk in te delen in een bepaald beroep. Pas veel later vond hij zijn draai bij de televisie als redacteur.

Zijn belangstelling voor Spanje bleef altijd bestaan en zowel alleen als met zijn oude vrienden uit de tijd van de Burgeroorlog maakte hij, na de dood van Franco, vele reizen.

Zijn staatsburgerschap kreeg hij al in 1948 terug, toen er een wet werd aangenomen waarbij minderjarigen die in vreemde krijgsdienst waren gegaan, het staatsburgerschap teruggeven werd. In 1996 werd door de Spaanse regering het Spaanse staatsburgerschap aangeboden aan de Interbrigadisten. Daarvoor zou echter het Nederlandse staatsburgerschap moeten worden opgegeven. Daarom bleef het bij een symbolisch gebaar. Slechts één Nederlander maakte er gebruik van.

Vanaf de oprichting van het Spanje-monument in Amsterdam-noord tot aan zijn dood was Leo ook vaak als spreker betrokken bij de jaarlijkse herdenking.

Bronnen: 
  • Brieven en documenten, persoonlijke herinneringen
  • Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis, Collectie Nederlandse deelnemers aan de Internationale Brigades in de Spaanse Burgeroorlog, stukken afkomstig van Leo Klatser en Giny Klatser-Oedekerk
  • Archief Internationale Brigaden, Moskou, RGASPI F. 545-Op.2-D.282
  • Archief Internationale Brigaden, Moskou, RGASPI F.545-Op.6-D.403-L.5
  • Archief Internationale Brigaden, Moskou, RGASPI F.545-Op.6-D.404-L.42
  • https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010857607:mpeg21:a0198 De Volkskrant 31-05-1990
Auteur: 
Giny Klatser-Oedekerk (echtgenote)
Laatst gewijzigd: 
10-02-2018
Overige gegevens
Sekse: 
man
Beroep: 
Fotograaf
Overtuiging: 
Communist
Adres: 
Stadionweg 294
Woonplaats: 
Amsterdam
Datum vertrek Nederland/aankomst Spanje: 
00-05-1937
Datum terugkeer: 
10-03-1939
Gewond: 
ja
Nederlanderschap afgenomen: 
ja
Nederlanderschap teruggegeven: 
1948
Vader: 
Meijer Jacob Klatser
Beroep vader: 
Diamantslijper, Gemeentearbeider
Moeder: 
Antonia Johanna Janssen
Beroep moeder: 
Strijkster
Partner: 
Giny Oedekerk
Kinderen: 
1 kind