Reek, Jacob (Jaap)

Jacobus
Reek
Geboren:
Hoorn
24 januari 1900
Overleden:
Heiloo
27 juni 1972
Levensbeschrijving: 

Dat deze Zaankanter uit de hogere partijregionen in Spanje is geweest weten we alleen dankzij Frans Oord. Die kwam hem tegen in Madrigueras, het opleidingscentrum van de Brigades. Reek heeft waarschijnlijk niet zelf gevochten.

Jacob Reek werd niet in de Zaanstreek geboren maar in Hoorn (24-1-1900). Toen hij twintig jaar later in militaire dienst moest woonde hij met zijn moeder, die weduwe was, in Krommenie. Zijn beroep was smid, later bankwerker en fabrieksarbeider. Hij trouwde in 1923 met de Amsterdamse Jacoba Looij. Het paar woonde in de jaren dertig aan de Lijnbaan 22. In die tijd werd Jaap een bekende vertegenwoordiger van de communistische partij. Binnen de kieskring Amsterdam stelde hij zich in 1933 kandidaat voor de Tweede Kamer. Hij kreeg weliswaar de minste stemmen maar toonde volop ambitie. In juli van dat jaar sprak hij naast een landelijk kopstuk bij een antifascistische bijeenkomst in Uitgeest. Reek gaat vaker spreken en wordt landelijk propagandist, een kaderpositie. Hij gaat vanuit een partijgebouwtje in Krommenie de acties in het district Noord-Holland Noord leiden. Vanaf 1936 is hij steeds kandidaat-lid voor het landelijk partijbestuur.

Madrigueras
Reek was in 1937 in Madrigueras, het opleidingsoord bij Albacete. Frans Oord, die hem er rond 15 juni ontmoette, vertelt dat hij daar was als vertegenwoordiger van de Nederlandse communistische partij. Uit allerlei landen waren er zulke ‘commandanten’, die politiek commissaris en vraagbaak waren. Zo iemand was er ook voor de Nederlanders, zegt Frans: Jaap Reek. Feitelijk was dat toen Albert Potze uit Heerlen, maar vermoedelijk assisteerde Jaap hem. Jaap en Frans hadden elkaar in 1935 al eens in Zaandam ontmoet. Reek fungeerde als voorzitter van de werklozenvereniging Eendracht Maakt Macht en deed met een groep stakende textielarbeiders uit Twente Zaandam aan. Oord collecteerde in die tijd voor de stakingskas.

Uit de partijkrant van de CPN is af te leiden wanneer Reek in Spanje is geweest. Op 9 december 1936 spreekt hij in Purmerend - over Spanje. In 1937 reist hij met de campagne ’Aanpakken is het parool!’ door het land. Eind februari is hij in Andijk, op 20 mei in Walcheren en en de dag erna treedt hij op in Lochem. Dan valt er een gat. Zijn volgende optreden is midden augustus in Heerlen-Meezenbroek, de plek waar Albert Potze woont.

Je kan dus aannemen dat Jaap ergens tussen eind mei en begin augustus in Spanje was. Precies de tijd waarin de grootste groep Zaankanters naar Spanje ging. Dat lijkt niet toevallig. Want de partij was bij het vertrek van de meesten van hen direct betrokken. Dat blijkt ook uit zijn optreden eind 1938 bij de huldiging van de gesneuvelde Jan Kuiper en teruggekeerde Spanjestrijders van Wormerveer Jan May en Kees de Wit. Hij spreekt namens het district ‘een prachtig propagandistisch woord dat zeer goed insloeg’. Vreemde woorden voor moderne oren, maar vermoedelijk liet Reek zijn emoties werkelijk spreken.

 

In het eind 2022 vrijgegeven BVD dossier van Reek wordt gemeld dat hij in janauri 1942 is gearresteerd en dat hij de kampen Amersfoort, Vught en Sachsen Oranienburg overleefde. Na de oorlog werd hij verpleegd als tbc -patient. 

Een rapport van mei 1964 bevat de volgende passage: 

In de bezettingstijd was hij ingeschakeld in het werk van de illegale CPN, waarbij hij contacten had met de leidinggevende figuren van het communistische verzet.
Toen hij door de bezettende macht gearresteerd werd, bleek hij, ondanks het uitdrukkelijke bevel van het tegendeel, in het bezit te zijn van een lijst met adressen van partijgenoten die bij het illegale werk ingeschakeld waren. Men heeft hem dat zeer kwalijk genomen in de na-oorlogse CPN.
REEK heeft diverse keren getracht weer lid van de CPN te worden, doch het is hem even zovele keren geweigerd.

Bronnen: 
  • Pim Ligtvoet, Willemien Schenkeveld, De Zaanse Spanjestrijders. Wormer 2019
  • Interview van Rik Vuurmans en Frans Groot met Frans Oord1984, F.O. I, 20. IISG
  • http://resources.huygens.knaw.nl/rapportencentraleinlichtingendienst (Jacob Reek)
  • Militaire Registers 1920 (www.wiewaswie.nl)
  • Huwelijksacte 1923 (GAZ)
  • www.spanjestrijders.nl over Albert Potze
  • www.delpher.nl:De Tribune(1936): 12-11; 19-11; 9-12 (over Spanje); Het Volksdagblad(1937): 24-2; 4-5; 2-6; 21-5; 12-08; 23-12-1938 (‘een prachtig woord’); 3-8-1939
  • Nationaal Archief 2.04.125, Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) en voorgangers van het Ministerie van Binnenlandse Zaken: Persoonsdossiers,  inventarisnummer 33205
Auteur: 
Pim Ligtvoet
Laatst gewijzigd: 
26-06-2024
Overige gegevens
Sekse: 
man
Beroep: 
Fabrieksarbeider, partijfunctionaris
Overtuiging: 
Communist
Adres: 
Lijnbaan 22
Woonplaats: 
Krommenie
Datum vertrek Nederland/aankomst Spanje: 
Voorjaar 1937
Datum terugkeer: 
zomer 1938
Gewond: 
nee
Nederlanderschap afgenomen: 
nee
Vader: 
Cornelis Reek
Moeder: 
Hildegonda Timmerman
Beroep moeder: 
Datum getrouwd: 
1923
Partner: 
Jacoba Looij
Kinderen: 
3